Biologisch Centrum Haren: groene ruimte

In de studentenstad Groningen werd altijd wat lacherig gedaan over de studenten biologie. De letteren en juridische studenten konden hun colleges volgen in de binnenstad. Lekker dichtbij de kroegen en niet ver van huis. De sociale wetenschappers in de Hortusbuurt zaten ook niet verkeerd. Voor wie naar Paddepoel moest kon rekenen op een schampere opmerkingen. Maar de afstand die de biologen naar Haren moesten afleggen naar hun Biologisch Centrum spande de kroon. Toch hoorde je nooit een klacht uit die kringen. Men dweepte met de plek. Ik had mij altijd voorgenomen er eens te gaan kijken, maar ja hoe gaan dat soort dingen?

Op het Zernikepark is een nieuw gebouw verrezen voor de biologen. Een futuristisch groen gebouw. De status aparte is verleden tijd. Het Biologisch Centrum in Haren moest worden afgestoten. De biologen verlieten in 2011 het groene terrein. CareX nam het beheer tijdelijk over. In de zomer van 2011 kwamen er de eerste bewoners. Ik zag mijn kans schoon om het complex dan toch eindelijk te bezoeken.

Een glazen loopbrug

Wouter Nijland, die ik eerder in de Trefkoel had ontmoet, gaf mij een rondleiding over het Biologisch Centrum (of BC, in CareX-termen). Zoals gebruikelijk bij CareX-panden wordt de mobiele telefoon gebruikt als deurbel. Het duurt enige tijd eer hij mij oppikt bij de ingang van het terrein. Ik benut de wachttijd om de omgeving op me te laten inwerken. Ik sta tussen de oudbouw (een landhuisachtige, in rode baksteen opgetrokken en met zwarte pannen bedekt gebouw) en de nieuwbouw in. Het nieuwe deel is een rechthoekig betonnen bouwsel met horizontale vensterpartijen. Het doet me denken aan de kantoortorens die nu gesloopt worden op de Kempkensberg. Grijs en zwart domineren. Door de zelfs in januari groene bosschages om het gebouw heen krijgt de betonbouw toch warmte. De twee afdelingen zijn verbonden met een loopbrug van glas. Een hoge zwarte trap leidt naar de hoofdingang. Wouter verschijnt onder de loopbrug door. Zijn rossige lokken komen onder zijn gekleurde wollen muts uit. Hij heet me welkom en begint meteen met wat hij noemt de grand tour.

 

Van reageerbuisje tot kopieermachines

Sinds augustus woont Wouter op het BC. Namens CareX regelt hij hier het beheer. Het gebouw werd niet leeg opgeleverd. In de nieuwbouw liet de universiteit van alles achter wat niet meer bruikbaar was in het nieuwe gebouw. Ik had de kans om in de zomer kort rond te kijken op het complex en herinnerde me dat ik in kantoortjes de oude bureaus en delen van het instrumentarium nog had zien staan. Van reageerbuisjes tot sterilisatiemachines en van overheadprojectoren tot afgedankte kopieermachines trof ik er toen aan. Ook stonden er talloze stoelen en zag ik op achtergelaten bureaus papieren met lang vergeten onderzoeksnotities. Het leek alsof in grote haast het pand plotseling verlaten was, en dat men het werk in een keer had laten liggen. In werkelijkheid was overeengekomen bij de verhuizing de spullen die niet meer gebruikt konden worden of verouderd werden achter te laten in het BC. Via CareX werd een herbestemming gevonden voor het overbodige inventaris. Een megaklus zo bleek. Nu ik na een half jaar opnieuw door het gebouw loop zie ik dat er enorm veel is afgevoerd. Maar toch is men nog volop bezig. In de voormalige bibliotheek werkt een ploeg mannen aan het afbreken van de boekenkasten. Met veel lawaai worden metalen kasten uit elkaar gehaald en versleept. Wouter en de voorman overleggen over welke sleutel gebruikt kan worden en hoe de lift gespaard kan worden.

De bibliotheek is half in de kelder gevestigd, met een verdieping. Ik probeer me de sfeer van de studiezalen voor te stellen. Hier werd gestudeerd, boeken geraadpleegd en gonsde het van de bedrijvigheid. Nu heerst de onttakeling. Op de verdieping woont een theatermaker, een verhalenverteller. Diens kostuums hangen op kledingrekken, naast toneelverlichting. In de hoek van de leeszaal staan een Lips-brandkast, open en leeg.

 

Een vis in mootjes

Wouter komt na overlegd te hebben, weer bij me en opent in de kelder een deur naar een ruimte waar de machines van het klimaatbeheersingssysteem is. Ik zie grote glimmende buizen, afsluitkleppen en voel een droge warme temperatuur. Voor de machines ligt in plastic verpakt, genummerd, in vele delen een skelet van een oervis. In elkaar gepast moet het geraamte vele meters lang zijn. Het is een restant van de biologische collectie. In het nieuwe gebouw op Zernike vond de architect het niet passen en zo wacht het hier op een bestemming.

Onverwachte hoekjes

Boven de machinekamer zijn twee collegezalen. De grote heeft een perfecte akoestiek. Wouter daalt neer, neemt plaats achter het katheder en spreekt zachtjes. Ik kan hem uitstekend horen. We fantaseren hoe je hier een theaterzaal van kan maken. ‘Haal de eerste rijen stoelen eruit en je hebt een prima speelvloer,’ beoordeelt Wouter de ruimte. Ook als bioscoopzaal kan het goed dienen. De collegezaal ernaast is kleiner, intiemer. Wouter: ‘Geschikt voor kleine lezingen, kleine groepen, en met een dakterras.’ Opnieuw hanteert hij zijn sleutelbos. Even later staan we in de regen op het dak. Met terrastafeltjes, stoelen en bankjes kun je hier een fantastische plek creëren. Vooral omdat de bomen zorgen voor een groene omlijsting. Het gebouw blijkt onverwachte hoekjes te hebben.

 

Via de eindeloze gangen komen we aan bij de zuidvleugel. Hier zijn Chinese arbeiders gevestigd die in de naastgelegen Hortus het Lichtfestival opgebouwd hebben. We respecteren hun privacy en lopen naar buiten. Daar staan de kassen waar experimenten met gewassen gedaan werden. De kweekbakken zijn nu leeg en schoon. Wouter: ‘Een mooie ruimte voor workshops tuinieren had hier kunnen komen.’ Buiten de kassen is het landelijk. Een veld luisterrijk omringd door bomen, waarachter de Harener villa’s staan.

 

Herten, eekhoorns en kunstliefhebbers

We lopen over een pad onder de bomen door. Wouter vertelt over de eekhoorns die hier ’s avonds van boom tot boom springen en de herten die hier ronddwalen. Hij wijst op zijn woonvertrek. Achter het raam is te zien dat hij vanaf zijn bank precies over het groene pad uitkijkt waarover we nu lopen. Later laat hij in zijn huis zien dat hij ook zijn bed heeft verhoogd, om te kunnen genieten van het uitzicht. ‘Heel anders dan ik gewend was in Paddepoel,’ lacht Wouter. ‘Wat ook anders is het contact met de buurt. Het is een slag mensen dat culturele interesses heef. Onze open dag trok veel buurtbewoners. Ik kon zelfs aan de buren een schilderij verkopen. Dat is in de Trefkoel nooit geluk.’ Wouter roemt het BC als plek en ziet de potentie van het complex. Maar de binding, het collectieve gevoel van de Trefkoel heeft hij er niet kunnen terug vinden. ‘Die gezamenlijkheid is hier niet, die is verdwenen.’ Het heeft ook te maken met de concreet wordende toekomstplannen voor het BC. Het heeft er alle schijn van dat de CareX-tijd in de zomer van 2012 afgelopen is. Wouter is in zijn hoofd afscheid aan het nemen.

Otters en muizen

Dat blijkt als we later bij het otterbassin staan. Het zijn twee betonnen bakken van zes bij twaalf meter. Ze staan leeg. Modder op de bodem. De bamboestruiken dreigen te overwoekeren. ‘Hier had ik graag een zwembad van gemaakt. Blauwe verf tegen de wand, modder er uitscheppen, wat snoeien en dan lekker liggen dobberen.’ Boven ons drijft een winterse bui, maar ik zie hem er liggen in het water. ‘Maar helaas, dat wordt hem niet.’

De laatste attractie die ik te zien krijg is de gang in de kelder waar dierproeven gehouden werden. Zonder daglicht observeerden wetenschappers en studenten in krappe kabinetten hoe muizen reageerden op hun experimenten. Hier is de onttakeling heel zichtbaar. Een bureau met omgekrulde papieren, flacons en mondbeschermingskapjes. Aan de muur half gescheurde posters van schaatshelden uit de jaren negentig. Hier werd onderzocht hoe lang muizen zonder slaap konden. Ik vraag me af of je als mens in zo’n kelderkantoor het lang kon uithouden. Naast het muizenkabinet is een onderzoeksruimte geweest voor kreeftachtigen. Midden in de ruimte is een enorm aquarium, leeg, de wanden vol aanslag. Tegen de muur staan kleinere bassins, in een hoek nog een bureau.

Turbines van staal

Door een smalle keldergang, schaars verlicht, komen we weer we bij de hoofdingang. ‘Nog een ding wil ik je laten zien’, en Wouter gaat mij voor naar een volgende kelder waar drie enorme turbines zorgen voor de warmtevoorziening van het BC. Niet alleen voor de verwarming van het gebouw, maar ook van de kassen. Geïmponeerd door de buizen en het staal staan we even nietig in de machinekamer. Boven ons komt rook uit een van de vier witte pijpen, die achter de loopbrug te zien zijn.

Buiten bij het hek nemen we afscheid. Op de valreep vertelt Wouter dat er hoe dan ook nog een open huis zal komen. Daarna kan het afgelopen zijn in het BC. Zo gaat dat. Als ik weg rijd vraag ik me af waar ik hem de volgende keer ga ontmoeten.

Rölingcollege

Verbonden kunstenaars

CareX beheert veel panden waar kunstenaars hun broedplaatsen hebben. In een eerdere aflevering schonk CareXtoria aandacht aan de Trefkoel. Uit het bezoek kwam naar voren dat er een netwerk is ontstaan tussen de kunstenaars. In de vorm van een website presenteren zij zich gezamenlijk. Vorig jaar organiseerden zij een open dag voor het publiek om kennis te maken met hun werk. De Trefkoel wordt binnenkort gesloopt, en hoewel de kunstenaars dan verspreid raken over meerdere locaties, zal hun netwerk blijven bestaan. Zo ook de Open Studio Dag. Het lijkt erop dat dit een jaarlijks terugkerend evenement gaat worden. Afgelopen zondag presenteerden de kunstenaars zich voor de tweede keer aan het publiek. Aan de Open Studio’s 2011 deden vier CareX-locaties mee: de Trefkoel, het Rölingcollege, de LoodsZZ7 en OK Noordzijde, beide aan de Oosterhamrikkade. CareXtoria bezocht het Rölingcollege aan de Antillenstraat.

Gedeelde atelierruimte

Het gebouw wordt gedeeld door bewoners en kunstenaars. Bij binnenkomst heten twee kunstenaars mij welkom en begeleiden mij naar de ateliers. In de eerste ruimte zie ik hoe een praktijklokaal is opgedeeld in vier werkplekken. Elke hoek draagt een ander karakter. Een schilderes toont haar kleurrijke portretten en haar kleine landschappen. Ze vertelt hoe plezierig het is om met anderen de ruimte te delen. Het stimuleert om aan het werk te gaan en te blijven. Er is ruimte om te praten over ideeën en over de aanpak van het werk. De netwerken van elkaar kunnen gebruikt worden. Ze laat zien wat haar collega’s maken. Mythologische figuren uit gips, opgezette dieren (een eekhoorntje) op schommelconstructies en kleurrijke fantasieobjecten die een kermisachtige sfeer oproepen.

Venus in modderverf

Aan de andere kant van de school tref ik een andere vorm van samenwerking. Twee kunstenaars, Smit en Kaneli, maken samen grote doeken. Zij gebruiken modder als verfstof. In de structuur die dat oplevert zie je minuscule schelpjes. Het lijkt op een strandtekening, maar dan aan de wand. Hoe doe je dat, schilderen met zijn tweeën? Smit vergeleek het met een piano-stuk a quatre mains. Kaneli noemde de metafoor van een band die samen een liedje maakt. Je begint eraan en vult elkaar aan. Als je er niet uitkomt, neemt de ander het over. Ze werken vaak buiten, overleggen niet veel, maar kijken hoe onder hun vier handen het werk tot leven komt. Een van de tentoongestelde doeken toont een voluptueuze naakte vrouw. In de verte lijkt het op een supersized Venus-figuur. De bruin-grijze tinten wekken de suggestie van een grotschildering. De techniek die zij gebruiken blijkt inderdaad al eeuwenoud.

Het tweetal vertelt dat de ruimte heerlijk groot is, en licht. In de winter kan het er koud zijn, de gemiddelde temperatuur van 15 graden wordt in hun atelier nauwelijks gehaald. Met moeite krijgen zij dan hun werk droog. De lage huurkosten vergoeden natuurlijk veel. Het werk wordt wel aangekocht door grotere bedrijven, maar de recessie laat zich voelen. Met hun agent zoeken ze naar mogelijkheden om buiten Groningen afnemers te vinden . Amsterdam is een logische plek, maar ook Hamburg zou een afzetgebied kunnen worden. Of Istanbul, zegt Kaneli ineens. Dat schijnt ook hip te zijn, en zij kan het weten. Haar studie begon zij in die Turkse stad.

Het Laatste Oordeel op een zoldertje

Na afscheid genomen te hebben van de modderschilders ga ik het volgende atelier binnen. Opnieuw een gedeelde ruimte. Met schermen zijn aparte hoeken gecreëerd. Ik maak een rondje en ineens zie ik dat in het lokaal een klein verdiepinkje hangt. Er staan kleinere donkere schilderijen op de ezels. Er tegenover zit de maker. Hij rookt zijn sigaret, in een pijpje en staart naar de figuurtjes op het doek. Ik vraag of ik even mag komen kijken, neem naast hem plaats en kijk mee. Ik verzamel al mijn beperkte kunstkennis en vraag of het klopt dat dit een soort laatste oordeel voorstelt. Zoiets als Jeroen Bosch maakte. Hij bevestigt het en het zegt dat hij zich door Hans Memling heeft laten inspireren. De mensen hebben de keuze uit het smalle en het brede pad. De weg met de minste en meeste weerstand. We praten over de beeldtaal van de late middeleeuwen. Hij betoogt dat die voor ons nauwelijks nog te volgen is. Terwijl in die tijd de kijkers het intuïtief aanvoelden, zoals wij nu film kijken en met enkele beelden begrijpen welke kant de makers uit willen gaan.

Het verhandelen van zijn werk gaat op en neer. Grote bedrijven zijn meer geïnteresseerd in decoratieve afbeeldingen. Zijn werk gaat naar een beperkte groep van kunstliefhebbers. Ook deze kunstenaar is te spreken over de mogelijkheden die CareX biedt. De tijdelijke herbestemming juicht hij toe. Dat in de laatste fase van het bestaan van panden mogelijk wordt dat er kunst gemaakt kan worden, is een fijne gedachte. Ik daal het smalle trapje weer af, en laat hem achter bij zijn Laatste Oordeel.

Langerlicht schuift met design

De tijd vliegt, while you are having fun. Ik voel me als een kind in een pretpark. Eigenlijk wil ik alles zien en meemaken. Ik weet dat ik op tijd moet zijn voor mijn volgende afspraak, maar ik kan het niet laten, nog een atelier wil ik zien. In het besef dat ik veel niet te zien krijg van andere kunstenaars, ga ik het laatste lokaal binnen. Het staat vol met stijlvolle meubelen. Het is een soort showroom in een klaslokaal. Langerlicht houdt hier huis. Allerlei stijlen botsen hier met elkaar. De eigenaar schuift en combineert de meubelstukken van diverse tijden in het lokaal. Op Belgische markten en particuliere zolders vindt hij zonder te zoeken, design-stukken. Een dag op pad houdt in ieder geval in een lekker terrasje en vooral niet gefixeerd zijn op een bepaald ontwerp. Kijken wat er op je pad komt en je laten verrassen. Het leidde tot vondsten die in het lokaal prachtig met elkaar combineerden. Ik krijg een uitleg over de sciccors-chair van Pierre Jeanneret en over een Pastoe-opbergmeubeltje. We bewonderen een laag stoeltje van rank hout gemaakt bij de al lang verdwenen Groninger meubelfabriek van Huizinga. Er vlak bij hangt een Italiaans nepgouden, rechthoekige überkitscherige kroonluchter. Bij de uitgang staat een IKEA-stoel in de vorm van volle lippen uit de jaren zeventig. Zo beschreven lijkt het een ratjetoe, maar in werkelijkheid is een is het een verrassende mix van design. Een lokaal als stijlkamer.

Het alarm in mijn mobiel is ondertussen al drie keer afgegaan. De plicht roept, elders. Ik moet de Open Studio’s verlaten. Ik loop door de gangen van de oude school. In de patio zie ik de bewoners lekker in het zonnetje zitten. In de hal komen andere gasten voor de Open Studio’s binnen. Ik weet wat ze te zien krijgen. Als ze meer tijd hebben dan ik, zullen ze veel schoons kunnen bekijken. Op de terugweg rijd ik nog even langs de Oosterhamrikkade. Ook daar zie ik bezoekers, jong en oud. De netwerkgedachte van de Trefkoel verbindt de diverse CareXpanden. De Open Studio’s zorgt voor het contact met het publiek. Makers en liefhebbers van kunst kunnen elkaar makkelijk bereiken. De kunst krijgt zo de ruimte en aandacht die ze verdient. Het is een mooi product van het CareX-concept.

http://www.langerlicht.nl/meubels/diversen

http://www.kaneli-smit.nl/

De Hoogte en de Antillenstraat: rust en rumoer

Ondertussen heb ik al heel wat gezien in de panden die CareX beheert. Overal zag ik de vindingrijkheid van mensen die in niet alledaagse gebouwen hun wonen en werken. Ik blijf me verwonderen over de creativiteit en het aanpassingsvermogen van de bewoners. Vandaag zal ik van beide weer voorbeelden zien.

Op een zonnige winterse donderdagmiddag rijd ik mee met een van de medewerkers van CareX. Hij moet wat inspecties doen in panden. We rijden eerst naar De Hoogte. In deze noordelijke wijk voert woningbouwvereniging ‘De Huismeesters’ een grootschalige renovatie uit. In deze twintiger jaren wijk moeten wij in de Hermanstraat zijn. Aan de noordkant van de straat zijn bouwvakkers bezig met de vervanging van de daken. De huizen krijgen betere warmte- en geluidsisolatie. Het karakter van de huizen blijft ongewijzigd. De andere kant van de straat is nog niet onder handen genomen. Wel zijn de bewoners al verhuisd; sommigen zullen terugkeren. Zolang de verbouw hier nog niet gestart is, zorgt CareX voor tijdelijke bewoners. Een deel van deze mensen heeft zo op diverse plekken in de Hoogte gewoond; de bouwvakkers volgen hun spoor. CareX regelt dit proces. Het idee is dat zolang de huizen bewoond blijven, ook al is het tijdelijk, er geen vandalisme gepleegd wordt. De wijk blijft zo leefbaar.

Er moet gecontroleerd worden of de voorlopige bewoners hun woonplek netjes hebben opgeleverd. De bouwvakkers moeten kunnen starten zonder eerst te moeten opruimen. Van één adres is doorgegeven dat het niet helemaal volgens de afspraken is achtergelaten. We lopen langs de huizenrij en kijken af en toe door de ramen naar binnen. In al de woonkamers zijn de ruwe vloeren zichtbaar. Wanden zijn hier en daar geverfd, maar meestal voorzien van lichtgekleurde behangetjes. Geen raam is ingegooid, nergens is graffiti te zien. In het huis waar we moeten zijn, is het netjes. We moeten goed zoeken naar wat er eigenlijk mis. Alle vloeren zijn kaal, de wanden ook. Uiteindelijk concluderen we dat het gaat om een stuk vloerbedekking op de overloop. De laatste tijdelijke bewoner zal dat nog even moeten weghalen. Door de bemoeienis van CareX kan de renovatie in De Hoogte zonder verstoringen plaatsvinden.

De volgende plek op onze route is een bedrijventerrein tussen de Oosterhamrikkade en de Korreweg. Aan de Antillenstraat komen we voor een groot bedrijfspand te staan. VESPRO staat in blauwe letters op de gevel. De loods wordt verhuurd als opslag. Degelijke sloten belemmeren de toegang. Aan de loods zit kantoorruimte vast. Hier wonen op de eerste etage mensen. Nog altijd hangt het bordje ‘directie’ op een van de deuren. Onder de woonvertrekken is het voormalige magazijn. Daar is een repetitieruimte gekomen. De tussenwanden zijn voorzien van geluidsisolatie. Twee jongens verslepen hun apparatuur en instrumenten. De overige ruimte dient voor optredens. Tussen het bescheiden podium en een van sloophout getimmerde bar is een meisje bezig de vloer te dweilen. Doel van ons bezoek is te kijken of er geen onveilige situatie is. De vluchtwegen zijn vrij gehouden en er hangen groene nooduitgangbordjes. Het komende optreden kan veilig plaatsvinden.

Opnieuw ben ik verbaasd. Inventief heeft men hier een plek gecreëerd waar ongestoord muziek kan worden gemaakt. Als ik later achter mijn laptop op internet zoek naar ‘Vespro’ en ‘Antillenstraat’ zie ik tal van verwijzingen naar de muzikale uitspattingen in de Vespro-loods. Ik leer namen kennen als ‘Artificial Audio’, ‘Tides from Nebula’, ‘June in December’ en ‘Channah’. Het podium op de Antillenstraat is opnieuw een bewijs dat CareX bijdraagt aan de versterking van het alternatieve cultuurklimaat in de stad Groningen. Door de bemoeienis van CareX in De Hoogte en in de Antillenstraat blijven deze plekken leefbaar.

 

Tijdelijk wonen in het groen aan het spoor

Bij CareX denk je aan gebouwen in de stad, aan scholen, kantoren, loodsen en woningen. Maar in het bestand zitten ook boerderijen. Langs het spoor waarover de rood-witte trein van Arrriva door de weilanden richting Delfzijl boemelt, staan bij Sauwerd enkele boerderijen die CareX beheert. De provincie heeft hier een tracé gepland voor een betere verbinding tussen stad en Lauwersoog. De grond die hiervoor nodig is, inclusief de bijbehorende boerderijen, zoveel mogelijk opgekocht. De realisering van het project laat nog op zich wachten. Voorlopig rijdt het verkeer van de ene naar de andere flitspaal, dwars door de kernen van Adorp, Sauwerd en Winsum heen. De sloop van de boerderijen is uitgesteld. Er kunnen tijdelijk mensen in.

Ik rij met Kees, die bij de technische dienst van CareX werkt, mee naar Sauwerd. ’s Ochtends op kantoor heb ik begrepen dat de boerderij binnenkort een nieuwe bewoner gaat krijgen. Om te kunnen beoordelen of bewoning mogelijk is, moet Kees de plek inspecteren. Onderweg vertelt hij dat de vertrekkende eigenaar veel materiaal uit het woonhuis heeft meegenomen. Kees is nog niet eerder in de boerderij geweest; hij is benieuwd hoe we het zullen aantreffen. Als we bij station Sauwerd het spoor oversteken en uitkijken over de groene Groninger weiden, twijfelt hij even welke van de vier boerderijen het nu is. Een telefoontje met kantoor biedt uitkomst. We moeten het meest hobbelige weggetje nemen om bij de boerderij te komen.

Het pad komt uit aan de achterkant van de boerderij. Langs de schuur lopen we over een tegelpad naar de voordeur van het woonhuis. De woning is ooit als modern voorhuis aan de schuur gebouwd. Het is een vierkanten, rood bakstenen huis met veel ramen. Het staat al een tijdje leeg. Als we naar binnen stappen voelen we hoe kil en vochtig het is. Kees begint met het vervangen van de sloten. Een routineklus voor hem. De cilinder is snel vervangen in de voordeur. Bij de tussendeur naar de schuur is het wat lastiger, maar een ferme klap met de hamer lost alles op.

Als we een rondje maken door het huis, zien we dat er veel is verwijderd uit het huis. De douche mist een mengkraan, elektrische draden liggen los omdat stopcontacten zijn meegenomen en buiten is van het terras alleen het zandbed nog over. In de aanbouw is een schuifpui verwijderd; een houten plaat in het kozijn geplaatst. Van de keuken is niet veel over. Een provisorisch keukenblad met spoelbak wankelt op een houten poot. Een afzuigkap hangt aan de wand, maar de afvoerpijp is verdwenen. Tegelwerk ontbreekt. Aan de wand zijn de bevestigslatten zichtbaar. Het is duidelijk dat hier niet zomaar iemand in kan trekken. Er zal werk verzet moeten worden. De cv-ketel, die naar ik begrijp ook verdwenen was, is vervangen. Kees test het apparaat. De gasmeter loopt, de radiatoren vullen zich met warm water. Het zal de kilte in het huis niet meteen verdrijven.

Terwijl Kees de staat van het huis verder beoordeelt , loop ik door de stallen. In een van de ligboxen ligt nog wat stro. Een kiepwagen staat in de hoek. De schuur oogt niet hoog, maar het oude hout van de gebinten imponeert. Via een trapje kom ik op een tussenverdieping. Als ik over de rand van dit zoldertje naar beneden kijk, merk ik hoe hoog het is. In de nok boven mij zie ik een klein vogelnestje. Ik zoek snel de veiligheid van de begane grond op.

Om de boerderij heen ligt de tuin. Er is lange tijd niets mee gedaan. De mollen hebben vrij spel. De eenden in de vijver werken ongestoord hun lenterituelen af. Op het gras liggen her en der afgebroken takken verspreid. Toekomstige bewoners moeten niet alleen binnen de handen uit de mouwen steken, ook buiten is veel werk te verrichten. Toch kan het een heerlijke plek worden. Kees denkt er het zijne van. De plek vindt hij mooi, maar er moet echt veel gebeuren. De cilindersloten zijn gemonteerd, de meterstanden genoteerd, de formulieren naar waarheid ingevuld, kortom de inspectie is achter de rug.

We hobbelen over het onverharde pad terug naar Sauwerd. Langs flitspalen rijden we daarna naar de stad. Het groen en de rust laten we achter. Zoals als altijd als ik met een CareX-man meerijd, word ik gewezen op allerlei panden uit het CareX-bestand. Soms wijst Kees alleen een plek aan. Aan de kop van de Oosterpoort beheerde CareX woningen aan de Griffestraat. We rijden nu langs hoogbouw met veel glas. Als we bijna op kantoor zijn, moeten we ter hoogte van het Zuiderpark voor rood wachten. Een hoekpand, de oude apotheek, was ook ooit een CareX-pand. Het is in oude luister hersteld. De details van dit gebouw lepelt Kees moeiteloos op. Als we vijf minuten later uit de auto stappen voor het kantoor is hij eigenlijk nog niet uitgepraat.

Trefkoel: trefpunt van kunstenaars

 

Kijk hier voor meer foto's van de Trefkoel

Bij Paddepoel denk je niet meteen aan kunstenaars en ateliers. Toch is daar  een plek waar de kunst zich samenbalt. In de Trefkoel, het oude wijkcentrum met bibliotheek en kerkzaal beheert CareX de  veelsoortige ruimtes. Het gebouw staat tussen het winkelcentrum en een woonwijk. Bewoners lopen via de patio van de Trefkoel naar het winkelgebied. Ik zoek tevergeefs naar de ingang. Als ik zijn 06 bel, staat in mum van tijd Wouter Nijland voor mijn neus. Hij is hoofdbewoner en zal mij rondleiden. ‘Een grand tour,’ zoals hij het noemt. Maar eerst koffie. De sleutel die aan een koord om zijn nek hangt, zal hij nog bij veel deuren gebruiken vanmiddag. De eerste deur die hij voor mij opent leidt naar zijn woonvertrek.

 

Niet pluis

Aanvankelijk was het op dit binnenplein niet pluis, vertelt Wouter. Onder de overkapping stonden drugsgebruikers en hun dealers. De scootertjes reden af en aan. Samen met de wijkagent heeft Wouter ze voortdurend aangesproken en met zachte dwang weten weg te krijgen. ‘Zo konden de vrouwelijke bewoners na een avondje stappen veilig hun woning binnenkomen.’ Voor de buurt was het ook prettig te merken dat de tijdelijke bewoning van de Trefkoel de verloedering van het gebied tegenhield. De opknap beurt die de pandbewoners aan de gevel gaven, viel ook in goede aarde bij de buren. Ze poetsten de graffiti weg  en gaven de grote wandoppervlakken een frisse kleur. Eigenaar Nijestee liet de vele kapotte ruiten vervangen. Nu staat het complex er weer strak bij. Wouter speelt met het idee een open ateliermiddag te organiseren, later in het jaar.

Kunst in de kerk

Als de koffie gedronken is, neemt hij mij mee naar de voormalige kerkzaal. Met de stichting HaViK is recentelijk in de grote ruimte iets moois gerealiseerd. Met twee-en-half meter hoge schotten is de zaal opgedeeld in halfopen werkplaatsen. Zo’n zes kunstenaars kunnen hier aan het werk. Alles is zo gemaakt dat het makkelijk op te pakken valt en elders weer op te bouwen is. Enkele plekken zijn al in gebruik. CareX,  HaViK en de gemeente hebben dit initiatief gezamenlijk ondernomen om meer ateliers in de stad te krijgen. Wouter vertelt over een plan om een gastkunstenaar onderdak en werkruimte te bieden in de Trefkoel. Alles past in Wouters ideaal om kunstenaars met elkaar in contact te brengen. Het samenbrengen is goed voor de inspiratie en uitwisseling van ideeën en middelen. Bij de verbouw is gedacht aan de grote materialen die soms nodig zijn voor de kunstwerken; de bestaande deuren zijn vergroot door boven de ingang een opklapbaar schot te monteren.

Torrentverbod

De sleutel aan het nekkoord wordt weer gebruikt voor de deur die toegang geeft tot de trap naar de eerste verdieping. Aan de westkant van de Trefkoel wonen zo’n dertig mensen in de voormalige kantoren. De gang is lang, elke deur is opgepimpt met attributen en posters. Halverwege hangt een router, met talloze internetkabels. ‘We hebben een netwerk, een van de bewoners is daar goed in, maar er heerst wel een torrentverbod, anders ligt het systeem voortdurend plat.’ In een wc-blok is de douche gemaakt. Een loodgietende medebewoner heeft een stortdouche geïnstalleerd. Aan het eind van de gang is het ketelhuis. De enorme kachel moet elke week bijgevuld worden om de juiste waterdruk te houden. Vanuit de stookruimte dalen we een trap af en we staan weer op het plein.

Artistieke rust en inspiratie

Wouter laat zien hoe netjes de gevel er na de verfbeurt uitziet. In het zuidelijke deel van de Trefkoel zit de kunstenaar Salustiano Martha. Samen gluren we door de ramen naar binnen. Grote beelden staan opgesteld. Hier worden  workshops gehouden, ook voor buurtgenoten, vertelt Wouter. Heel anders dan in de tijd voordat CareX het beheer overnam van een kraakwacht. De deels ook gekraakte Trefkoel was jarenlang een troosteloze, onrustige plek. Nu heersen er artistieke rust en inspiratie.
Wouter neemt mij mee naar zijn werkruimte. Waar ooit de bibliotheek zat, is nu het domein van meerdere kunstenaars ontstaan. Twee schilders en een decorontwerper delen de ruimte. Elk vertrek ademt een eigen sfeer uit. De decorontwerper heeft rekken vol kledingstukken en rekwisieten. De ateliers van de twee schilders staan vol doeken, schildersezels en werktafels vol kwasten, verftubes en schetsen. Aan de wanden hangen werken die klaar zijn. Wouter laat enkele van zijn doeken zien en legt uit hoe hij te werk gaat. Van zijn werk kan hij nog niet leven. Hij zoekt naar zijn stijl. Door de ruimte en de lage kosten kan hij dat in alle rust doen. Hij experimenteert en keurt nog regelmatig dingen af.

nieuwbouw op oude grond

De grand tour sluiten we af in de vertrekken van ontwerpstudio die Marc Petstra en Jack Brandsma delen. Jack is interieurontwerper. Zijn felgekleurde lampen en trendy kapstokken met magneetophanging domineren de presentatieruimte. De houten blokkasten en stoeltjes zijn van Marc, de andere vormgever. Jack toont zijn ontwerpen die hij maakt voor de woontoren die gepland is op de plek van de Trefkoel. Met verwijzingen naar het oude verleden van Paddepoel (een oude terp) bedacht hij het ontwerp voor ornamenten die de balkons zullen gaan sieren, als hij zijn opdrachtgevers kan overtuigen. In de werkplaats werkt hij aan de presentatiemodellen.
Ik vraag of het niet vreemd is bezig te zijn met het ontwerp van de nieuwbouw. Dat betekent immers dat de ruimtes van Jack, Wouter en de anderen verdwijnen zullen. Als antwoord krijg ik een mooie levensles. ‘‘Wij zijn niet bezig met hoeveel tijd we nog hebben om hier te zitten, maar we kijken naar hoelang we hier hebben kunnen werken en leven.’ Jack weet waar hij het over heeft: al tien jaar gebruikt hij als studio tijdelijke ruimtes. ‘De eerste duizend euro hoef ik niet te factureren,’ rekent hij voor als we het over de lage kosten hebben.

Wouter leidt mij naar de uitgang van de Trefkoel. Hij roemt nog een keer de kruisbestuiving die hier heerst. De voorbeelden van artistiek hergebruik lijken oneindig aan de Zonnelaan. Aan het eind van de middag loop ik door winkelcentrum Paddepoel met mijn hoofd vol verhalen en beelden terug naar mijn auto. Het contrast met de Trefkoel kan niet groter zijn. Bij Paddepoel denk ik vanaf nu vooral aan kunst.

 

http://www.trefkoel.org/
http://www.salustianomartha.nl/
http://www.jackbrandsma.com/#fresh
http://www.acmemodel.nl
http://cultuuringroningen.blogspot.com/2010/04/bewoners-knappen-gezamenlijk-de.html
http://www.wijkraadpaddepoel.nl/aktiviteiten/agenda/details/1729-doe-mee-dagen-atelier-zonneschijn.html

Integer creatief bezig zijn in de Oude Drukkerij

Mijn auto parkeer ik aan de kade van de Oosterhamrikkade. Tegelijkertijd arriveert Hielke op zijn fiets, gehuld in een regenjas. ‘Zet hem maar op de binnenplaats, anders krijg je een bekeuring,’ roept hij tegen de wind in. Snel rij ik door de poort naar binnen en ren, plassen ontwijkend, de parkeerplaats over. Hielke opent de deur van de oude drukkerij en verontschuldigt zich voor de binnentemperatuur. Als de drukkerij niet gebruikt wordt door theatermakers of kunstenaars staat de verwarming uit. Maar in de studio is het beter, belooft hij. Hielke gaat me voor door deuren en gangetjes. En inderdaad:de gaskachel heeft de kou verdreven.

Studio

We staan in een vertrek dat dient als studio. Hielke begeleidt bandjes bij hun demo-opname of cd om te wennen aan het spelen in een studio en aan de akoestiek. Vol plezier vertelt Hielke hoe hij zijn materiaal regelt. De balkjes die het raamwerk van de tussenwand vormen, hield hij over aan de sloop van een wandje op de zolder boven de drukkerij. De wandplaten kreeg hij van een bedrijf voor een fles Berenburg. Houten stellingplanken uit het magazijn van nummer 7 gebruikte hij om ramen geluidsdicht te maken. Wij lopen een smal afgetimmerd deel van de studio in. ‘Kijk, hier kan ik door dit raam de muzikanten zien als zij spelen.’ De werktafel staat vol met opnameapparatuur, geluidsboxen, podiummonitoren en speakerstandaarden. Kabels en microfoons liggen gerangschikt naast de computer. ‘Deze wand is geïsoleerd en kan makkelijk weggehaald bij vertrek.’ Hielke vertelt dat hij direct zag dat hij de studio goed kon gebruiken als muziekruimte, als ontvangstruimte of werkplaats voor schilderen of fotografie. Hij verbouwde het zo dat hij de plek flexibel kan benutten. Het kostte hem weinig geld. ‘Ik doe alles met hergebruik van spullen. Met minder geld meer doen. Een dweil en stofzuigerzakken is het enige dat ik gekocht heb en de rest heb ik gekregen. Zo ben ik begonnen met niks.’

UMCG

Hielke realiseerde vanaf 2008 in De Oude Drukkerij (DOD) een plek voor zichzelf en voor anderen. De bedrijfsruimte werd gebruikt door het UMCG als huisdrukkerij. Op nummer 7, het buurpand, kwam dagelijks voorraad voor het ziekenhuis binnen. Vrachtwagens brachten die middelen naar het ziekenhuisterrein. Uiteindelijk kwam er een centraal en groter magazijn op een beter bereikbare plaats en kwamen Oosterhamrikkade 5, 7 en 9 vrij.

 

 

Repetitieruimte

Bij CareX meldden zich mensen voor repetitieruimte in DOD. CareX zocht iemand om dit in goede banen te leiden. Zo werd begin 2008 Hielke benaderd als programmeur en beheerder. In het begin kwam er veel toneel, Jonge Harten en Noorderzon. Hielke wist de Popacademie Leeuwarden en Hanzehogeschool te interesseren voor de ruimte. Hij maakt dan een afspraak met de juiste persoon daar, en laat zien wat mogelijk is in DOD. ‘Ik heb daar enorm de swing aangegeven, omdat ik een enthousiaste boy ben.’ Ook BK050 , Grand Theatre en de RUG (theaterwetenschappen) maken gebruik van de locatie.

Voor het repeteren en opvoeren zijn twee vloeren beschikbaar. De begane grond, witgeverfd, oogt industrieel met de tien betonnen pilaren, systeemplafond, elektrische leidingen, ontelbare stopcontacten en granitovloer. De Papierzolder heeft een houten vloer, muren van rode bakstenen en balken die het dak ondersteunen. Het is onverwarmd, maar dat doet niets af aan de intieme sfeer. Zelfs als Hielke het tl-licht aanklikt – ‘Daar mist nog een tl-bak, maar dat komt wel’ - blijft het knus voelen. Bij een sloop regelde hij die bakken. ‘Het is uniek om dit te kunnen doen, met niets. Zo rommel ik de boel bij elkaar, ik ga ervan uit dat het niets kost. Met mijn 31 jaar oude Volvo met rechte laadvoer, knor ik zo alles bij elkaar.’ Met zijn enthousiasme weet hij binnen te komen bij gebouwen die onttakeld worden, ritselt hij stoeltjes en tafeltjes. Zo kwam hij zelfs aan een twaalfdelig podium.

De ruimtes worden voor diverse kunstuitingen gebruikt. Bijvoorbeeld als poppodium. De Oude Drukkerij draaide mee in het Rocketride to Grunn City-festival in januari met singer-songwriters. Augustus wordt gereserveerd voor het Noorderzonfestival. Ook andere kunstvormen vonden in De Oude Drukkerij een podium. Diverse afstudeerprojecten van de Popacademie Leeuwarden werden er gehouden. Studenten bouwden hiervoor audiovisuele installaties, waarin beeld, geluid en omgeving samenkwamen. De studenten kregen in DOD alle ruimte om te experimenteren en te groeien.

Culturele kruisbestuiving

In het buurpand (nr. 7) hebben diverse kunstenaars hun atelier. Hielkes wens is dat DOD kan bijdragen aan hun culturele kruisbestuiving. Theatermakers kunnen hier decorbouwers ontmoeten, muzikanten kunnen in contact komen met vormgevers. Zo’n platform wil DOD zijn. Zijn werk in DOD noemt Hielke ‘integer creatief bezig zijn.’ Integer is dat mensen zich op hun gemak moeten voelen, met elkaar samenwerken en elkaar nooit iets opleggen. De mensen die het pand gebruiken mogen hem alles vragen. Maar er zijn grenzen. Mensen gebruiken het gebouw soms te ruig, omdat ze denken dat het toch plat gaat. Hielke wijst hen dan ook terecht. Het pand moet netjes blijven.

De toekomst voor DOD is onduidelijk. Zolang die onzeker is, werkt Hielke als programmeur aan deze broedplaats voor bestaande en nieuwe kunstontwikkelingen. Kunstenaars ontmoeten elkaar en ontplooien zich. Het artistieke netwerk en de creatieve kruisbestuivingen vormen het niet-tastbare resultaat van DOD. Hoe lang dit kan voortduren is onbekend. Voorlopig kan Groningen gebruik maken en genieten van deze bijzondere creatieve werkplaats.

Het laatste uur van een schoolgebouw

Soepel draait de Berlingo de parkeerplaats van CareX af. We rijden via de Hereweg naar de Schoolstraat. Ik zit naast een van de CareX-medewerkers. Vandaag loop ik met hem mee. Hij doet zijn werk deels op kantoor en deels in de buitendienst. Van achter zijn bureau onderhoudt hij het contact met pandeigenaren en bewoners. Noodzakelijk werk, maar minder leuk dan het werk op locatie, in en om de stad.

Forumkwartier

Laverend door het stadsverkeer vertelt hij over het schoolgebouw dat we gaan bezoeken. Tot voor kort zaten de leerlingen van het Werkmancollege in de school. Nu de nieuwe afdeling van die school klaar is, heeft het gebouw zijn functie verloren. Omdat het in het Forum-kwartier staat, is sloop wat rest. Tot duidelijk wordt wanneer het Forum doorgaat, beschermt CareX het pand tegen verval en leegstand. CareX regelt de tijdelijke bewoning. Voor het zo ver was, bood de oude school nog even ruimte aan de door brand verwoeste basisscholen uit de buitenwijken. Maar de laatste leerlingen vertrokken zijn, gaat het pand zijn laatste fase in. De Berlingo parkeren we op de stoep, achter de CareX-bus die daar al staat. Met een van de vele sleutels die aan zijn sleutelbos hangt, opent mijn gids de zijingang van de school.

Klusgeluiden in school

Via een klein gangetje, staat we ineens in de hal van het gebouw. Een lege school klinkt hol. De geur van puberzweet hangt nog in de lucht. Er klinken luide klusgeluiden: een boormachine maakt een gesprek onmogelijk. Twee man installeren een keukenblok in de oude conciërgerie. Waar ooit proefwerken uit het kopieerapparaat rolden, worden binnenkort eenpansgerechten bereid. De centrale hal, met glas en lood en majestueuze uitgesleten trap, ademt nog onderwijs uit. De laatste schoolposters hangen nog boven de jassenhaakjes.

Juf Nienke was here

We wachten tot alle kandidaten voor woonruimte binnen zijn. Als we compleet zijn, lopen we de lokalen langs. Op de deuren staan de namen van de groepen en van de juffen (juf Nienke zat in lokaal 1). In bijna elk lokaal hangt een schoolbord, op sommige borden zijn instructie en voorbeeldsom nog te lezen. Op de muur siert een getallenlijn de ruimte. De klaslokalen zijn leeg. En zo moeten ze ook weer worden afgeleverd bij vertrek. Wil je wat gaan verbouwen dan kan dat alleen in overleg met de Technische Dienst. De kandidaat-bewoners kijken de CareX-man aan. Verbouwen? Het gaat hun niet om een bouwproject, maar om betaalbare ruimte in de binnenstad. Ze kunnen niet wachten om hun spullen het lokaal in te brengen.

Douchen op de gang

Aan het eind van de gang zijn de toiletten. Een van de toiletjes is omgebouwd tot douche. De boiler is net aangesloten, de roodbruine tegels ogen nieuw. Met zijn zessen een douche delen, het kon minder. Elke stap in de gang krijgt een echo. De betegelde wanden dragen de sporen van jarenlange gebruik. Met nadruk onderstreept de CareX-man dat de gang geen opslagplaats van spullen mag worden. Geen fietswrakken, oude computers, winkelwagentjes of rolkoffers. Bij brand is de gang de vluchtroute; die moet vrij van obstakels zijn. De vluchtroute gaat diagonaal door het achterste lokaal. Daar is de nooduitgang. De bewoner van dat lokaal moet twee hoeken vrij houden. Voordeel bij brand: je staat zo buiten.

Uitzicht op het zuiden

De groep sloft over de trap naar boven. We sjokken als tweedeklassers naar de tweede verdieping. Daar in een rustige hoek van het gebouw, verliest een van de kijkers haar hart aan het aardrijkskundelokaal. Tevreden kijkt ze uit de ramen: uitzicht op het zuiden en net hoog genoeg om over de rode pannendaken van de binnenstad te kijken. Nu pas valt op hoe oud dit stukje stad is. Aan de andere kant van het schoolplein staat een pakhuisje dat met gemak uit de zestiende eeuw kan komen. Groningen weet de pareltjes goed te verbergen. De jongedame is in haar nopjes met de ruimte. Op de trap overlegt ze nog wat zakelijke dingen met de CareX-man.

Wijze mannen en het Forum

Hoe lang kan ze hier blijven wonen? Dat is altijd de vraag bij CareX. In het Dagblad van het Noorden van vandaag stond een artikel over de commissie van Wijze Mannen. Zij moeten het Forum uit het politieke slop halen. Tot die tijd kan de school aan de voet van de Martini nog worden bewoond. Een schoolgebouw in reservetijd.

Op de stoep voor de school staat de Berlingo zonder bekeuring naast onderhoudsbus van CareX. We stappen in en gaan op weg naar het volgende pand. Nog voor het eerste stoplicht rolt de achtergrond van het volgende CareX-project door de cabine.

http://www.groningerarchieven.nl/cms/upload/hv-1-3-2005.jpg schoolstraat 1960

http://www.groningerarchieven.nl/content.php?hoofd_id=3&sub_id=45&subsub_id=49&hofman_id=77

Wonen in een klooster: Merwedestraat

 

Bijzondere locaties

Wonen bij CareX betekent wonen op bijzondere locaties. Een kantoor, een school of een klooster, het kan je overkomen. In het zuiden van de stad, in de rivierenbuurt is in de jaren vijftig veel gebouwd. Achter de Parkweg verrees ten tijde van de wederopbouw een wijk met bescheiden flatgebouwen, onder- en benedenwoningen en enkele half-vrijstaande gezinswoningen. Tegenwoordig begrenzen de ringweg en de uitloop van de A-28 de wijk.

Nonnen in de stad

Ooit was dit een rand van de stad. Het is dan ook niet gek dat hier in 1958 een klooster werd gebouwd, Mariënholm. Het bood plaats aan de Congregratie van Zusters van Onze Lieve Vrouw van Amersfoort. Zij legden zich toe op parochiewerk en het geven van huishoud- en kleuteronderwijs. De beschermheilige van de zusters was Maria. Vanaf 1906 waren de zusters gehuisvest aan het AKerkhof 22. In ’58 verhuisden zij naar de nieuwbouw aan de Merwedestraat. Aan het klooster was een huishoudschool (St. Bernadette) verbonden. School en klooster werden ontworpen door architect Jan Mol in de Bossche Stijl. Het klooster is opgeheven in 1994 en staat nu op de gemeentelijke monumentenlijst. In de afgelopen jaren fungeerde het pand als centrum voor asielzoekers. Later werd het aangekocht om verslaafden op te vangen. Die opvang is nooit gerealiseerd. Carex beheert het pand nu.

Samenwonen in een klooster

Ik ken de Merwedestraat, jarenlang fietste ik van mijn huis in de Weijert naar het station. Het klooster passeerde ik talloze malen, maar ik had het nooit opgemerkt. Waarschijnlijk komt dat doordat de hoofdingang met klokkentoren haaks op de Merwedestraat staat. Nu ik de tijd neem om het gebouw van buiten te bekijken vallen mij de kerkramen pas op. Naast de voordeur zie ik een plaquette uit ’58. Een herinnering aan de opening. De deur wordt geopend door de hoofdbewoonster. Ze gaat mij voor door de smalle betegelde gang. Mijn rondleiding begint in een deel van wat ooit de eetzaal is geweest. Nu woont mijn gastdame er met haar vriend. Computer en tv staan aan. DVD’s en studieboeken in de kast, luie banken en een fraai uitzicht op de binnentuin.

CareX: way of life

Ze wonen al jaren in panden van CareX. Het is een way of life geworden. De onzekerheid van het verhuizen weegt minder zwaar dan de relatief lage woonlasten. De ruimte en vrijheid die de panden bieden zijn ook aantrekkelijk. Voor het klooster zaten ze in een schoolgebouw. Met een deel van die bewoners trokken ze naar de Merwerdestraat. Veel studenten en enkele kunstenaars, van krap twintig tot bijna veertig. Ooit zal er een eind komen aan deze levenswijze; het is moeilijk voor te stellen een geregeld leven met baan en kinderen te leiden in een pand als dit. Maar voorlopig voldoet het uitstekend.

Het gebouw is om de patio heen gebouwd. De gang verbindt als een rode draad alle kamers met elkaar. Toiletten en douches stammen uit de periode dat de asielzoekers hier zaten. Ook de kamers zijn toen op maat gemaakt. Mijn gidsen laten de achtertuin zien. Regelmatig organiseert het huis hier tuinfeestjes. Met de buren wordt vooraf contact opgenomen. De aanvankelijke scepsis over de tijdelijke bewoners is met de tijd wel weggesleten.

Kunst in de kerkzaal

Op de begane grond is er weinig dat aan het religieuze verleden van het pand doet herinneren. Dat is anders op de eerste verdieping. Boven de eetzaal is namelijk de kerkzaal. De banken zijn er uit. Maar in het hoge vertrek domineren de gebrandschilderde ramen. De religieuze voorstellingen ogen modern, nog net figuratief. Het altaar staat nog op zijn plaats, naast de deur hangt het wijwaterbakje. Boven het altaar is de afdruk van het kruisbeeld te zien. Het religieuze symbool is verwijderd. We staan een moment stil voor twee hardhouten deuren: het biechthokje. Welke zonden zijn hier opgebiecht? De stoelen staan in een halve kring. Gisteravond repeteerde hier nog een koor. Ook oefenen soms muzikanten in de kerk. De akoestiek zorgt voor een mooi effect. Theater te Water heeft de ruimte gebruikt om de wintervoorstelling te maken. Een fotograaf hield onlangs zijn photoshoot in de kerk. En de Vrije School heeft ooit examens afgenomen in dit vertrek. De functie van de ruimte is geheel gewijzigd in de loop der jaren. Alhoewel, op oudejaarsdag werd de Sacred Dance georganiseerd. Men danste die avond voor de wereldvrede.

Klokkenluiden kan niet meer

Als we de kerkzaal uitlopen, word ik gewezen op een lange stalen kabel die uit het plafond komt. Boven ons bevindt zich de klokkenkamer. Helaas afgesloten. Natuurlijk kan ik het niet laten en ik trek aan de kabel. Er klinkt geen enkele klok. Logisch. De buurt zou gek worden van mensen zoals ik die de aandrang tot het klokken luiden niet kunnen onderdrukken. We kijken nog even in de keuken. Het langgerekte kook-blok met diverse gastoestellen doet denken aan een kooklokaal. Voor de asielzoekers is de keuken zo aangelegd dat meerdere mensen tegelijk kunnen koken. Voor de huidige groep is het handig en goed schoon te houden.

Zusters op zoek naar vroeger

Heel af en toe komt er nog een oud-bewoner langs. Oudere dames die hier als zuster hebben gediend, bellen aan om herinneringen op te halen. Het moet een vreemde gewaarwording zijn om het decor van je verleden zo aan te treffen. Ongewenst bezoek is er weinig. Net als in andere grote panden met veel bewoners en bezoekers is zaak de deuren goed af te sluiten. Voor je het weet is je fiets uit de gang weg. Echt spannende avonturen zijn hier niet beleefd. Die spanning was er wel toen mijn gidsen een oppasklus voor CareX deden. In een net vrijgekomen pand, een soort magazijn, brachten zij, gewapend met een stevige zaklantaarn en een slaapzak, een nacht door. Regelmatig moesten ze een ronde door het pand doen. In een onbekend gebouw klinkt elk geluid verdacht. Wat dat betreft is het in het klooster rustig en veilig. Zoals het ook hoort in een klooster.

 

 

bekijk de foto via deze link: http://news.webshots.com/photo/2138337870027251524KmmpeU 

foto klooster nu

Werktheater Moi, Naberpassage

Naberpassage

Ik loop door de Naberpassage op weg naar mijn afspraak. De passage is een restje van de jaren zeventig. Overdekte winkelstraten leken de toekomst. In Groningen bouwde men de Frigge-, de Willem Lodewijk- en de Naberpassage. Het succes bleef uit. De overdekte openbare ruimtes met smalle doorgangen en nisjes trokken niet alleen winkelend publiek aan. De onveiligheid heerste en verpaupering dreigde. Toch kende de Naberpassage zo zijn charme: het kwam uit op een open binnenplein met grote bomen. Op het plein merkte je de stadsdrukte nauwelijks. Door het terras van het Feithhuis en het restaurantje De Naberhof leefde het plein. Maar het beton en de bakstenen uit de seventies overheersten de sfeer. Het gebied achter de oostwand van de Grote Markt gaat in de komende jaren op de schop. Als het financieel gaat lukken, verrijst hier het Groninger Forum. Tot die tijd lijkt het gebied tot stilstand gekomen.

Edith en Jen

De Naberhof is gesloten, CareX beheert het pand. In de etalage waar de menu’s hingen, maakt Werktheater Moi nu reclame. Binnen zitten in een kring de spelers op de grond. Zij doen een spel waarbij ze met hun ogen dicht moeten ontdekken wie de bal heeft. Degene in het midden moet het raden. Ingespannen doen ze mee. Ik neem plaats aan een houten picknicktafel. De toog van het restaurant staat er nog altijd. Verder oogt het hier als een theater: tegen de wand creatieve versieringen en decorstukken, een zelfgemaakt houten podium en gekleurde spots aan het plafond.

De deur gaat open. Edith en Jen komen binnen. Aan tafel vertellen ze over hun Werktheater. Moi biedt dagbesteding aan voor jongeren rond de twintig met een geestelijke beperking. Moi daagt de jongeren uit om theater te maken, te bewegen en te groeien als mens. Een dramadocent werkt met een groep van zeven á negen spelers aan een productie. Ze doen oefeningen voor de warming up, leren hoe ze duidelijker kunnen spreken en ontdekken hun sterke kanten. Op die sterke kanten worden ingezet. Moi kijkt naar de mogelijkheden van de spelers. Er is aandacht voor het individu en het groepsproces. Veiligheid staat voorop.

Een veilige plek

De plek is veilig. Het pleintje werd in de zomer veel gebruikt door de spelers. Ze kennen de omgeving en de vaste passanten. Edith vertelt hoe belangrijk de plek ook voor haar is geweest. Jaren had ze een baan in de zorg. De bureaucratie, de regels en het eeuwige vergaderen was ze beu. Ze begon haar Werktheater klein, met een speler, in een buurtcentrum. Ze moest telkens alles wat ze gebruikte opruimen. Ze zocht naar een vaste plek om haar droom te verwezenlijken.

Een telefoontje naar CareX resulteerde in die eigen plek. Zomer 2009 bood CareX haar de Naberhof aan. Het eerste bezoek voelde meteen goed. Het pand is ruim genoeg om meerdere spelers te begeleiden. Na een forse schoonmaakbeurt, geholpen door vrienden en bekenden, begon het echte theaterwerk. Voor de inrichting bestond geen budget. Toch is alles er gekomen. Edith merkte dat ze met haar project enthousiasme los maakte bij anderen. Mensen wilden graag meewerken aan het slagen van haar theater. Sommigen brachten spullen voor de inrichting, anderen boden hun diensten aan. Zo ontdekte ze de basis van haar ondernemersstijl: zoek kansen om elkaar aan te vullen; durf je vraag te stellen en je zult zien dat men je wilt helpen.

De W.A. Scholtenstraat

De periode in de Naberpassage zit er bijna op. Het pand van CareX zorgde voor lage vaste kosten. Met CareX valt goed samen te werken. De korte lijnen en de informele sfeer in beide organisaties sluiten goed aan. Begin januari 2011 openen Edith en Jen hun Werktheater op een nieuwe locatie: het voormalige gebouw van de Sociale Dienst aan de W.A. Scholtenstraat. Samen met Nijestee ontwikkelden zij een plan voor een vaste plek voor hun Werktheater. Met twee theatervloeren, kantoorruimte en een magazijn kunnen zij hun succes borgen. Nijestee, vanuit een maatschappelijke verantwoordelijkheid opererend, investeert in de verbouw van het gebouw en biedt een gunstig huurcontract. Geleidelijk kan het bedrijf Moi zich ontwikkelen tot een volwaardige onderneming. De CareX-fase was in dat proces van grote waarde. Zo kon het theater groeien en zich bewijzen.

Ondernemen

Jen legt uit welke poten hun bedrijf kent. Naast de gelden die spelers inbrengen (uit PGB of vergoedingen uit de zorginstellingen) verdient Moi met theaterlessen aan het onderwijs (speciaal of regulier). Ook is er een mogelijkheid om in wijkprojecten te participeren of assessements in een theaterjasje aan te bieden. De projecten moeten geld opbrengen, maar het plezier moet vooropstaan. Sfeer is belangrijk, net als het persoonlijke contact.

Ook in het zakendoen is dit leidend. De twee vrouwen geven voorbeelden van hoe zij samen met andere partijen iets voor elkaar kunnen betekenen. Toen de buurman van het Feithuis een door de spelers gemaakte poster met een levensmotto wilde hebben, betaalde hij het niet met geld. Het eetfestijn dat hij daarop organiseerde voor de spelers, zorgde voor een stevige onderlinge band. Ook met de leiding van het Forum is zo een relatie ontstaan. Een boom die alvast werd gekapt voor de bouw van het Forum, is door de spelers bewerkt en aangeboden aan de Forum-directeur. Dit kan leiden tot een bijdrage in de inrichting van het nieuwe theater. Als je je vraag maar op de juiste plek neerlegt, blijkt er vaak veel mogelijk, dat is de les van Moi.

Menselijke maat

Als het gesprek is beëindigd lopen we door het theater. De drama-docente zit alleen met een van de speelsters. De afspraak met de taxi die haar naar huis zou brengen is fout gelopen. Ze is even boos, maar de aandacht van de Moi-mensen beurt haar op. Het is mooi te zien dat de twee theaterondernemers, ondanks de drukte van de komende verhuizing, alle tijd nemen om het meisje gerust te stellen. Hier draait het ten slotte om: samen met elkaar.

Een oase van glas in een gymzaal

Julianaschool

In het oude deel van Hoogkerk, vlak aan het Hoendiep, staat een voormalig schoolgebouw, de Julianaschool. In de periode 1914-1915 is deze tweede openbare school van Hoogkerk gebouwd. Ooit krioelde het hier van de kinderen. De tegeltableaus met spelende jongens en meisjes die nog aan de gevel prijken, zie ik als ik mijn fiets tegen het schoolhek zet. De sneeuw die de afgelopen nacht is gevallen, ligt ongerept op het plein. Een school zonder kinderen oogt ontzield.

 

Peter Verroen

Het gebouw wordt beheerd door CareX. Een van de gebruikers is Peter Verroen. In de oude gymzaal heeft hij zijn werkplaats. Hij werkt hier met glas. Twee meterslange tafels staan midden in de ruimte. Op de linker staan tientallen plastic boterkuipjes met daarin op kleur gesorteerd glas. Kleine stukjes glas, in allerlei vormen. Het materiaal komt overal vandaan. Hier krijgt het glas een nieuwe bestemming. De andere tafel vormt het hart van de werkplaats. Hier is Peter bezig met ‘maken’. Hij noemt zichzelf geen kunstenaar. Daaraan kleven teveel associaties en connotaties. Die ballast wil Verroen niet. Hij schept niet, hij maakt. Op de ochtend dat ik hem bezoek maakt hij van kleine stukjes glas een bolle vorm waarin een lamp zal komen. De gekleurde glasstukjes voorziet hij van folie. Vervolgens componeert Peter intuïtief een patroon. Later soldeert hij dat op de piepschuimen mal tot een geheel.

 

Glas

We lopen door de werkruimte. Het is een lichte zaal met een hoog plafond. Radio Vier staat aan; Verroen vertelt over zijn universum. De buitenwereld is ver weg. De glazen objecten vertellen zijn strijd. Peters verhalen rollen over me heen. Hij dribbelt tussen de tafels door. Doordringend kijkt hij me geregeld in de ogen. Plots, in de vuur van zijn betoog, verheft hij zijn stem. Om zijn gevoel te onderstrepen gebaart hij fel of pakt hij mij vast aan mijn schouder. Dan doet hij een pas terug en zwijgt.

 

ijsgraf

Glazen ‘schilderijen’ in lijsten van ruw afvalhout staan rond de werktafels. Een prominente plaats in zijn atelier nemen drie ronde ramen in die rusten in houten staanders. In elk glas-in-lood raam staart het kindergezicht van een Eskimo je aan. Het is een foto in glas van een kind dat gevonden werd in een ijsgraf. Het ijzige gezicht wordt omzoomd door kleurig glasmozaïek. Elke standaard draagt een tekst. Het gaat wederom over de strijd met het leven.

 

Apenkooi

In zijn werkplaats voelt Peter zich als een kind. Ooit speelden de kinderen hier, slingerden ze zich door de apenkooi. Het beeld past bij hem. Voor hem geen systemen met regels voor spelling of rekenen, maar spelenderwijs ontdekken hoe iets gemaakt moet worden. Zijn ambacht leerde hij door te doen. Via een bevriende glazenier kwam hij in contact met het glas. Bij hem kreeg hij zijn eerste werkplaats, op de zolder. Later belandde hij per toeval bij CareX. Hij waardeert de oprechte belangstelling die hem daar ten deel viel. Aan het Eemskanaal bood CareX hem een fabriekshal. Hij viel voor het licht en de ruimte. In de fabriek maakte hij metershoge ramen. De schrik was enorm toen hij er uit moest. Al snel kreeg hij van CareX een vervangende plek. De school in Hoogkerk paste meteen als een jas. Het is zijn territorium. Vanuit de stad fietst Peter bijna dagelijks naar zijn werkplek. Hij gaat van de drukte naar de rust. ’s Avonds, als hij naar huis gaat kijkt hij vaak nog even om zich heen, in verwondering, blij dat dit op zijn pad is gekomen.

 

buitenwereld

Ik spreek mijn verwondering uit als hij vertelt dat hij zijn werk nauwelijks deelt met anderen. Het is een persoonlijke kwestie. Maar ook een praktische: het organiseren van tentoonstellen, verkopen en het netwerken leidt af van het wezenlijke dat Peter drijft. De behoefte om zijn werk te delen met de buitenwereld is klein, al begint die wel te groeien. Dat zijn glas mensen kan raken, emotioneert hem. Wellicht dat hij in de toekomst gasten langs zijn glazen verhalen zal rondleiden. De buitenwereld zal versteld staan. Voor ik vertrek kijk ik nog een keer rond in de oase van gekleurd glas. Dan sta ik weer buiten; de sneeuw is kleurloos.

Klik hier voor het werk van Peter Verroen

klik hier voor afbeelding van het gebouw

CareXtoria gaat van start

Op deze plek zal binnenkort CareXtoria verschijnen. Het zullen verhalen worden over de mensen achter CareX, bewoners en medewerkers. Waar mensen samenwerken om de leegstand voorbij te gaan, ontstaan bijzondere situaties en contacten. Het zou jammer zijn als deze opvallende verhalen in de vergetelheid zouden raken. Vandaar dit initiatief. Wekelijks verschijnt op deze plek een aflevering van CareXtoria.

De verhalen op CareXtoria zijn de weerslag van mijn bezoeken aan het bedrijf. Om aan verhalen te komen, loop ik mee in het bedrijf. Op kantoor en op pad met de buitendienst verzamel ik informatie voor de verhalen.

Het geheel aan verhalen levert een inkijkje op achter schermen van CareX. Een bijzonder bedrijf met bijzondere mensen.

Albert-Jan Bosch